Kỳ thi đánh giá năng lực (ĐGNL) và Đánh giá tư duy đã không còn là một khái niệm xa lạ đối với học sinh trung học phổ thông. Tuy nhiên, bước sang kỳ thi đánh giá năng lực 2026 không chỉ đơn thuần là phương thức tuyển sinh mở rộng, mà đã chính thức vươn lên trở thành “đấu trường” cốt lõi, song hành trực tiếp cùng kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Năm 2026 đánh dấu cột mốc quan trọng khi toàn bộ lứa học sinh tham gia dự thi đã được rèn luyện trọn vẹn 3 năm THPT theo Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018. Điều này dẫn đến những thay đổi có tính chất “cách mạng” trong cấu trúc đề thi, tư duy ra đề và phương thức xét tuyển của các trường đại học top đầu.
Bản chất và sự khác biệt của kỳ thi đánh giá năng lực 2026
Để chuẩn bị một chiến lược ôn tập hiệu quả, trước hết thí sinh cần hiểu rõ triết lý cốt lõi của bài thi ĐGNL thay đổi như thế nào so với các kỳ thi truyền thống.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT chủ yếu tập trung kiểm tra mức độ ghi nhớ kiến thức, kỹ năng giải các dạng toán/lý/hóa quen thuộc trong sách giáo khoa. Ngược lại, bài thi ĐGNL năm 2026 hướng thẳng vào việc đánh giá các năng lực nền tảng cần có ở bậc đại học:
Năng lực ngôn ngữ: Khả năng hiểu, phân tích, phản biện văn bản và sử dụng ngôn từ linh hoạt (cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh).
Tư duy logic và xử lý số liệu: Khả năng đọc biểu đồ, phân tích số liệu thực tế, suy luận logic để tìm ra quy luật mà không phụ thuộc vào công thức toán học thuần túy.
Giải quyết vấn đề thực tiễn: Vận dụng kiến thức liên môn (Lịch sử, Địa lí, Vật lí, Hóa học, Sinh học) để giải quyết các hiện tượng xảy ra trong đời sống, kinh tế, xã hội và công nghệ.
Những điểm mới trong cấu trúc đề thi của năm 2026
Hiện nay tại Việt Nam, hai kỳ thi kỳ thi đánh giá năng lực năm 2026 của Đại học Quốc gia Hà Nội (HSA) và Đại học Quốc gia TP.HCM (V-ACT) chiếm tỷ trọng lớn nhất về số lượng thí sinh và số trường đại học sử dụng để xét tuyển.
Bài Thi HSA – Đại Học Quốc Gia Hà Nội
Cấu trúc bài thi HSA áp dụng định dạng chuẩn hóa, thực hiện hoàn toàn trên máy tính với tổng thời gian làm bài 195 phút, tổng điểm 150 điểm.
|
Phần Thi |
Nội Dung |
Số Câu Hỏi |
Thời Gian |
Hình Thức |
|
Phần 1 |
Toán học và xử lý số liệu (Tư duy định lượng) |
50 câu |
75 phút |
35 câu trắc nghiệm + 15 câu điền đáp án |
|
Phần 2 |
Văn học – Ngôn ngữ (Tư duy định tính) |
50 câu |
60 phút |
Trắc nghiệm khách quan |
|
Phần 3 |
Khoa học hoặc Tiếng Anh (Tự chọn) |
50 câu |
60 phút |
Trắc nghiệm và điền đáp án |
Điểm mới cốt lõi: Ở Phần 3 (Khoa học), đề thi được thiết kế bám sát tinh thần giảm tải và tự chọn của Chương trình GDPT 2018.
Thí sinh được quyền lựa chọn làm phần Khoa học tự nhiên – xã hội (chọn 3 trong 5 chủ đề: Vật lí, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Địa lí) hoặc chọn cấu phần Tiếng Anh độc lập.
Tỷ trọng kiến thức phân bổ: 60% lớp 12, 30% lớp 11 và 10% lớp 10.
Bài thi V-ACT – Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh
Bài thi của ĐHQG-HCM (V-ACT) vẫn duy trì hình thức thi trực tiếp trên giấy, làm bài trong 150 phút với 120 câu trắc nghiệm khách quan, thang điểm 1.200 điểm.
Cấu trúc bài thi bao gồm 3 phần lớn liên hoàn, không tách rời thời gian riêng biệt:
Sử dụng ngôn ngữ (40 câu): Tiếng Việt và Tiếng Anh (đánh giá năng lực hiểu văn bản, cảm thụ và ngữ pháp).
Toán học, tư duy logic và phân tích số liệu (30 câu): Tập trung vào khả năng suy luận logic, giải quyết bài toán định lượng cơ bản và phân tích dữ liệu từ bảng biểu, sơ đồ.
Giải quyết vấn đề (50 câu): Kiểm tra kiến thức ứng dụng thuộc các lĩnh vực Giáo dục công dân/Kinh tế pháp luật, Lịch sử, Địa lí, Vật lí, Hóa học, Sinh học.
Phân tích “sức nóng” và số liệu thực tế từ kỳ thi 2026
Theo những tin tức tổng hợp mới nhất thì năm 2026 chứng kiến sự bùng nổ kỷ lục về cả số lượng thí sinh đăng ký dự thi lẫn số lượng các đợt thi được tổ chức trải dài từ Bắc vào Nam.
Kỷ lục về số lượng thí sinh
Theo số liệu thống kê ghi nhận sau các đợt thi vừa qua, kỳ thi HSA của ĐHQG Hà Nội thu hút hơn 121.000 lượt thí sinh đăng ký qua 6 đợt thi (kéo dài từ tháng 3 đến tháng 5).
Trong khi đó, tại đầu cầu phía Nam, kỳ thi V-ACT của ĐHQG TP.HCM đạt con số kỷ lục kinh ngạc với hơn 172.000 thí sinh dự thi riêng trong đợt 2. Đáng chú ý, gần 110.000 thí sinh đã tham gia đợt 1 vẫn tiếp tục đăng ký đợt 2 với quyết tâm cải thiện điểm số để gia tăng cơ hội trúng tuyển vào các ngành học “hot”.
Phổ điểm thực tế
Dữ liệu phổ điểm do cơ quan khảo thí công bố cho thấy tính phân loại của đề thi năm 2026 cực kỳ cao:
Đối với kỳ thi HSA (ĐHQG Hà Nội): Điểm trung bình của thí sinh đạt 79,39/150 điểm. Mức điểm từ 100 trở lên (mức điểm an toàn để nộp vào các trường top đầu) chỉ chiếm khoảng 10,11%, và số thí sinh xuất sắc đạt từ 105 điểm trở lên chỉ vỏn vẹn 5,18%. Thủ khoa năm nay đạt mức điểm 133/150.
Đối với kỳ thi V-ACT (ĐHQG TP.HCM): Đề thi phần Tiếng Việt và giải quyết vấn đề tăng mạnh độ khó. Văn bản đọc hiểu tuy được rút ngắn về dung lượng nhưng lồng ghép nhiều kiến thức thực tế mang tính thử thách suy luận cao, khiến mục tiêu chinh phục cột mốc 900+/1200 điểm trở thành một bài toán nan giải đối với phần lớn thí sinh nếu không có chiến lược làm bài phân bổ thời gian hợp lý.
Ý nghĩa của kỳ thi đánh giá năng lực 2026 – “Tấm Vé Vàng” cho thí sinh
Nếu như vài năm trước, học sinh tham gia thi ĐGNL với tâm lý “thi thử cho biết” hoặc xem như một phương án dự phòng, thì đến kỳ thi đánh giá năng lực năm 2026, cục diện đã thay đổi hoàn toàn:
Tỷ lệ chỉ tiêu xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT giảm mạnh: Rất nhiều trường đại học khối ngành Kinh tế, Kỹ thuật, Y dược lớn (như ĐH Ngoại thương, Kinh tế Quốc dân, Bách khoa, Y Dược…) đã dịch chuyển phần lớn chỉ tiêu (từ 40% đến 60%) sang các phương thức xét tuyển sớm, trong đó điểm thi ĐGNL (HSA, V-ACT) hoặc ĐG tư duy (TSA) chiếm ưu thế tuyệt đối.
Giảm thiểu rủi ro “Học tài thi phận”: Việc các đơn vị tổ chức nhiều đợt thi (ĐHQG Hà Nội tổ chức 6 đợt, ĐHQG TP.HCM tổ chức 2 đợt) giúp học sinh có nhiều cơ hội sửa sai. Nếu đợt 1 kết quả chưa tốt do tâm lý hoặc sức khỏe, bạn hoàn toàn có thể phục thù ở đợt kế tiếp.
Một mũi tên trúng nhiều đích: Chỉ với một lần thi ĐGNL, thí sinh có thể dùng kết quả đó để nộp đơn xét tuyển vào hơn 100 trường đại học khác nhau trên cả nước có sử dụng chung hệ thống quy đổi điểm.
Bài học kinh nghiệm về chiến lược ôn luyện toàn diện cho sĩ tử 2K8, 2K9
Để không bị ngợp trước ma trận kiến thức rộng lớn của đề thi ĐGNL theo chương trình mới, học sinh cần áp dụng lộ trình ôn tập khoa học theo 3 giai đoạn cốt lõi:
[Giai đoạn 1: Xây dựng Nền tảng] ──> [Giai đoạn 2: Tổng ôn Kiến thức] ──> [Giai đoạn 3: Luyện đề & Thực chiến]
Bước 1: Xây dựng nền tảng tư duy vững chắc (Học kỳ I lớp 12)
Nắm chắc bản chất, không học thuộc lòng: Chuyển từ tư duy “nhớ công thức” sang tư duy “hiểu bản chất”. Ví dụ, với môn Địa lí, thay vì nhớ máy móc số liệu sản lượng, hãy học cách đọc Atlat và phân tích mối quan hệ giữa địa hình – khí hậu với sự phát triển kinh tế.
Rèn luyện kỹ năng đọc nhanh và xử lý thông tin: Đề thi ĐGNL thường có các đoạn văn dài, các bảng số liệu phức tạp. Hãy tập thói quen đọc lướt (skimming) để nắm ý chính, xác định từ khóa (keywords) và định vị thông tin cần tìm trong câu hỏi.
Bước 2: Tổng ôn liên môn và bổ sung lỗ hổng (Giữa học kỳ II lớp 12)
Do cấu trúc đề thi bao gồm cả kiến thức Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội, thí sinh không được phép học lệch. Học sinh chuyên tự nhiên cần bổ sung kiến thức đọc hiểu văn học, lịch sử; ngược lại học sinh chuyên xã hội cần rèn luyện tư duy toán logic và phân tích biểu đồ.
Hệ thống hóa lại các mốc kiến thức trọng tâm của lớp 10 và 11 (chiếm khoảng 30% – 40% tổng số điểm trong đề thi).
Bước 3: Luyện đề mô phỏng dưới áp lực thời gian (1 tháng trước khi thi)
Thực chiến với thời gian thực: Làm bài thi thử nghiệm một cách nghiêm túc để kiểm soát tốc độ. Trung bình bạn chỉ có từ 1 đến 1,2 phút cho một câu hỏi.
Rèn luyện tâm lý và chiến thuật: Gặp câu khó tuyệt đối không được sa đà mất quá nhiều thời gian. Hãy áp dụng quy tắc: làm câu dễ trước, câu khó đánh dấu làm sau, dùng phương pháp loại trừ đối với các câu hỏi trắc nghiệm khách quan khi không chắc chắn đáp án.
Tổng kết
Kỳ thi Đánh giá năng lực 2026 không đơn thuần là một bộ lọc tuyển sinh, mà nó phản ánh đúng xu thế giáo dục hiện đại: hướng tới năng lực thực tế, sự nhạy bén và khả năng tự thích ứng của người học. Để vượt qua kỳ thi này với điểm số ấn tượng, chìa khóa vàng không nằm ở số lượng lò luyện thi bạn tham gia, mà nằm ở chính tư duy tự học, năng lực tổng hợp thông tin và bản lĩnh phòng thi của chính bạn. Hãy chuẩn bị hành trang từ sớm để biến kỳ thi này thành bệ phóng vững chắc đưa bạn chạm tay vào cánh cửa đại học mơ ước.